Układ nerwowyMózg
encephalon / cerebrum
Co robi
Centrum dowodzenia: odbiera informacje ze zmysłów, steruje ruchem, pamięcią, emocjami, mową i myśleniem. Kontroluje też oddech, tętno i temperaturę — także gdy śpisz.
Każda decyzja, wspomnienie i ruch — nawet mrugnięcie — zaczyna się tutaj. W nocy porządkuje wspomnienia z całego dnia.
CiekawostkaMózg zużywa ok. 20% energii całego ciała, choć waży tylko 2% jego masy. Sam nie ma receptorów bólu — ból głowy pochodzi z opon i naczyń, nie z tkanki mózgu.
Jak to działa
Mózg składa się z ok. 86 miliardów neuronów połączonych bilionami połączeń. Sygnały płyną w nim jako maleńkie impulsy elektryczne i chemiczne. Różne obszary zajmują się różnymi zadaniami: z tyłu jest widzenie, po bokach słuch i mowa, na czubku ruch i czucie, a z przodu planowanie i decyzje. Gdy się czegoś uczysz, połączenia między neuronami się wzmacniają.
Gdzie leży i jak wygląda
PołożenieW jamie czaszki, otoczony oponami mózgowymi i płynem mózgowo-rdzeniowym, który działa jak amortyzator.
WielkośćOk. 1,3–1,4 kg, czyli ok. 2% masy ciała.
BudowaDwie półkule połączone spoidłem wielkim; każda dzieli się na płaty. Pod nimi leżą móżdżek i pień mózgu.
Jak o niego dbać
Na co dzieńSen 7–9 godzin, ruch (poprawia ukrwienie i sprzyja powstawaniu nowych połączeń), nauka nowych rzeczy, kask na rowerze, ograniczenie alkoholu, kontrola ciśnienia.
Gdy coś jest nie tak
Kiedy iść do lekarzaNagły, „najgorszy w życiu” ból głowy, opadnięty kącik ust, niedowład ręki, zaburzenia mowy — to objawy, przy których dzwoni się po pogotowie (możliwy udar).
Ilustracje wygenerowane przez AI, obrysy narządów naniesione ręcznie — położenie i granice są przybliżone. „Prawy” i „lewy” w nazwach to strona pacjenta, czyli odwrotnie niż na obrazku. Atlas służy do nauki, nie do diagnozy: niepokojące objawy skonsultuj z lekarzem, a w nagłych sytuacjach dzwoń 112.